Mostrando entradas con la etiqueta made in taiwan. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta made in taiwan. Mostrar todas las entradas

miércoles, 10 de agosto de 2011

----SOBRE LA TRADUCCIÓN DE LETRAS DEL POP AL QUECHUA EN "MADE IN TAIWAN"

Continuando con la entrada anterior:


Presentación de muestra de videoarte “Made in Taiwan” del Proyecto 3399 en la Universidad Andina del Cusco – Centro de Idiomas


Jorge Alejandro Vargas Prado



Pensé que el trabajo de traducción al quechua de las canciones pop que se presentan en Made in Taiwan resultaría sencillo, porque ese tipo de canciones son muy limitadas en sus temáticas, que generalmente giran en torno a la decepción amorosa, y suele expresar esos sentimientos bastante universales, que podrían ser resumidos en: “sin ti, me muero”. Sin embargo, canciones como “Vuela, vuela” o “Beat it” se plantearon como un desafío. Aunque yo no hable con fluidez el quechua, entiendo perfectamente que la cosmovisión del Ande es muy diferente a la occidental. En “Vuela, vuela”, por ejemplo, se habla de un escape metafísico de uno mismo ante la adversidad del mundo. Entonces, se decidió traducir: “Vuela, vuela, no te hace falta equipaje; vuela, vuela, nadie controla tu imagen; vuela, vuela, verás que todo es posible; vuela, vuela, despierta tu mente”, por: “Phalay, phalay, phalaspa allinmi kanki; phalay, phalay, kayhina kusisqa kanki; phalay, phalay, tukuyqa facilmi kanqa; phalay, phalay, chaymanta rikch’ariy”. O, por poner otro ejemplo, la idea metafórica en español de salir de uno mismo, se tradujo por expresiones en quechua que para algunos no tendrían sentido del todo, como el “umaykimanta lloqsiy”, o “runa raphrayoq qan kapunki”. Esto porque las maneras de metaforizar en ambos idiomas son distintas. Por su parte, queda claro entonces que no se recurrió a una traducción literal de las canciones sino a un intento por describir el sentido total de las letras, así mismo se le dio más importancia a la rítmica que, a veces a la sintaxis. Por ejemplo, en la canción “Baby one more time” o “Hamuy, yanay noqawan”, el primer verso dice: “Yaw, yanay, yanay, imamanta qan kaypi” luego de una pausa se continúa, “manaña kashanki”, completando el sentido de la frase sólo en el segundo verso. Del mismo modo, el uso de diferentes sufijos como “-qa”, “-ña”, “-lla”, “-ku”, o de los pronombres como “noqa”, “qan” o “pay” acompañando a verbos ya conjugados responden al ritmo. Este énfasis que se puso para calzar la letra de la canción a la rítmica quizás pueda causar algún tipo de desentendidos. Por ello, alguna muchacha quechuahablante que escuchó los audios dijo: “El quechua está acomodado a la melodía, sin embargo, la melodía debe estar acomodada al quechua”. Por otra parte, si se quiere, se puede encontrar en las canciones una humilde herramienta de reflexión panlingüística pues, por ejemplo, se utiliza el término “khuyay” para denotar el nivel máximo de amor, generalmente en una situación de desamor. Sin embargo, para muchos hablantes del quechua cusqueño “khuyay” significa “compadecer” o “amar compadeciendo”. El uso del término “khuyay”, está mucho más extendido en el quechua ayacuchano. Quizás estas canciones puedan servir para reflexionar que el quechua, en realidad, no es una lengua, sino una familia lingüística. Es decir, una familia de lenguas que tienen un origen común. En otras palabras, es mejor hablar de “lenguas quechua”, que sería un paralelo de decir “lenguas romances”.

Por otro lado, en estas canciones y en las letras traducidas al quechua, se encuentra una cosmovisión entre andina y occidental, una cosmovisión que nace de la ciudad y que, de carambola, tiene también reminiscencias andinas. Entonces, se desatan y atan ideas pensadas en español, pero expresadas en quechua.

Creo que el español se ha enriquecido por las innovaciones sintácticas o morfológicas que introdujeron los quechuahablantes en su proceso de aprendizaje de la lengua ibérica. Por ello, hoy en día tenemos un dialecto propio conocido como el “español andino”, debido al aporte e influencia de la sintaxis y morfología quechua. Estas canciones ¿pueden estar contribuyendo, con nuestras ideas y cosmovisión del castellano expresados en runasimi, a la construcción de un nuevo dialecto del quechua? Considero, que probablemente, sí. Estetizar un dialecto quechua con innovaciones sintácticas o morfológicas del español podría ser un paso interesante de reconciliación intercultural nacional. Así como en todos nosotros debería estar la idea de que es obvio que un quechuahablante no se expresará tal cual un español hablante –y que ello no es ni bueno, ni malo y mucho menos debe ser motivo de burla o discriminación–, nosotros que tenemos como lengua materna el español, tampoco nos expresaremos tal cual como quechuhablantes. Entonces, se expresa una cosmovisión pensada y vivida en español pero lengua quechua, porque la mayoría del colectivo, pese a no hablarlo, tiene un gran y fuerte sentimiento de nostalgia frente al quechua.

Ahora, refiriéndonos un poco más al proyecto en conjunto, creo que no debemos olvidar el sentimiento crítico de los videos. Made in Taiwan pretende hacernos reflexionar sobre nuestros orígenes, como cusqueños con una fuerte influencia universal, habitantes de una ciudad preconstruida por diversos preconceptos y, al final, también hacernos una crítica a nosotros mismos que utilizamos una lengua que, en definitiva, es nuestra pero que no nos enseñaron y tampoco nos esforzamos en aprender.

Para acabar, quisiera hacer una aclaración. Esta muestra, desde donde sale y de las maneras en las que sale, NO pretende ser una imposición sobre o un rechazo a nuestra cultura andina más originaria, sino es una propuesta que pretende –simultánea y armónicamente a las prácticas más ancestrales– involucrar al quechua en esferas menos comunes, como son la música pop y el video arte.

martes, 9 de agosto de 2011

----LETRAS DE MADE IN TAIWAN, EN QUECHUA! SÓLO PARA CERRAR EL CÍRCULO

Para cerrar el círculo, aquí dejo las letras que traduje con mi conciencia escrituraria-española al quechua, como parte de la video instalación "Made in Taiwan" del colectivo de artistas Proyecto 3399 del cual ya no soy parte. Además, adjunto una nota explicativa que leí cuando fuimos invitados por el Centro de Idiomas de la Universidad Andina del Cusco. Quiero expresar también aquí mi cariño y agradecimiento a los miembros de Proyecto 3399 quienes me brindaron la oportunidad de ser parte de esta muestra y con los cuales aprendí mucho del arte y del ser humano.



Barbi wawacha (Barbie girl - Aqua)


¿Todo bien, Barbie? /Allillanchu, Barbi!
¡Todo bien, Ken! / Alllilanmi, Ken!
¿Quieres bailar? / Tusuyta munankichu?
¡Sí, Ken! / Arí, Ken!
¡Vamos! / Hakuchis!

Una muñequita Barbie, soy contigo… / Barbi wawacha, qanwan kapuni…
¡El plástico está bien! / Plasticoqa allillanmi!
Tú me peinas, estoy contenta. / Ñaqch’aqniy kanki, kusisqa kashani.
De tu cabeza, está saliendo el color. / Umaykimanta, colorta lloqsishan.
Vamos, Barbie, bailaremos. / Hamuy, Barbi, tusuykusun.

Una muñequita Barbie, soy contigo… / Barbi wawacha, qanwan kapuni…
¡El plástico está bien! / Plasticoqa allillanmi!
Tú me peinas, estoy contenta. / Ñaqch’aqniy kanki, kusisqa kashani.
De tu cabeza, está saliendo el color. / Umaykimanta, colorta lloqsishan.
Vamos, Barbie, bailaremos. / Hamuy, Barbi, tusuykusun.

Mi cabello es como el del choclo, es lindo. / Choqloqhinapuni chukchaymi, sumaqmi.
Soy tu muñeca, has que me vista. / Muñecayki kani, p’achachiway.

Eres mi muñeca, vamos, bailemos. / Muñecaymi kanki, hamuy, tususunchis.
Aquí, sí, bésame… ¡Qué lindo! / Kaypi, arí, much’away… Ima sumaq!

Tócame, bésame, dime: “Te quiero”/ Llamiway, much’away, nikuway: “Munakuyki”

(uu-oooh-u) / wuo-o

Una muñequita Barbie, soy contigo… / Barbi wawacha, qanwan kapuni…
¡El plástico está bien! / Plasticoqa allillanmi!
Tú me peinas, estoy contenta. / Ñaqch’aqniy kanki, kusisqa kashani.
De tu cabeza, está saliendo el color. / Umaykimanta, colorta lloqsishan.
Vamos, Barbie, bailaremos. / Hamuy, Barbi, tusuykusun.

Ven, Barbie, bailemos / Hamuy, Barbi, tusuykusun
Sí-í-í-í / (A-a-a-rí)
Ven, Barbie, cantemos / Hamuy, Barbi, takikusun
(uu-oooh-u) (wu, o-o)
Ven, Barbie, bailemos / Hamuy, Barbi, tusuykusun
Sí-í-í-í / (A-a-a-rí)
Ven, Barbie, cantemos / Hamuy, Barbi, takikusun
(uu-oooh-u) (wu, o-o)

Si tú quieres entonces hazme caminar. / Sichus qan munanki, chayqa purichiway.
Si tú quieres entonces hazme hablar. / Sichus qan munanki, chayqa rimachiway.
Vamos, Barbicha, así haremos. / Hakuchis, Barbicha, chayta ruwasunchis.
En mi pueblo, vamos, nos alegraremos. / LLaqtaypi, hakuchis, kusisunchis.

Tócame, bésame, dime: “Te quiero”. / Llamiway, much’away, nikuway: “Munakuyki”.
Tócame, bésame, dime: “Te quiero”. / Llamiway, much’away, nikuway: “Munakuyki”.

Ven, Barbie, bailemos. / Hamuy, Barbi, tusuykusun.
Sí-í-í-í / (A-a-a-rí)
Ven, Barbie, cantemos. / Hamuy, Barbi, takikusun.
(uu-oooh-u) (wu, o-o)
Ven, Barbie, bailemos. / Hamuy, Barbi, tusuykusun.
Sí-í-í-í / (A-a-a-rí)
Ven, Barbie, cantemos. / Hamuy, Barbi, takikusun.
(uu-oooh-u) (wu, o-o)

Una muñequita Barbie, soy contigo… / Barbi wawacha, qanwan kapuni…
¡El plástico está bien! / Plasticoqa allillanmi!
Tú me peinas, estoy contenta. / Ñaqch’aqniy kanki, kusisqa kashani.
De tu cabeza, está saliendo el color. / Umaykimanta, colorta lloqsishan.

Una muñequita Barbie, soy contigo… / Barbi wawacha, qanwan kapuni…
¡El plástico está bien! / Plasticoqa allillanmi!
Tú me peinas, estoy contenta. / Ñaqch’aqniy kanki, kusisqa kashani.
De tu cabeza, está saliendo el color. / Umaykimanta, colorta lloqsishan.

Ven, Barbie, bailemos. / Hamuy, Barbi, tusuykusun.
Sí-í-í-í / (A-a-a-rí)
Ven, Barbie, cantemos. / Hamuy, Barbi, takikusun.
(uu-oooh-u) (wu, o-o)
Ven, Barbie, bailemos. / Hamuy, Barbi, tusuykusun.
Sí-í-í-í / (A-a-a-rí)
Ven, Barbie, cantemos. / Hamuy, Barbi, takikusun.
(uu-oooh-u) (wu, o-o)

¡Estoy muy feliz contigo! / Ancha kusisqa kashani qanwan!
Barbicha, esta fiesta, recién está comenzando. / Barbicha, kay raymi chayllaraq qallarishan .
¡Oh, te quiero, Ken! / Oh, munakuyki, Ken!


Waqachiqniyqa (Chorando se foi – Kaoma)



El que me hace llorar / Waqachiqniyqa
de aquí llorando se está yendo. / kaymanta waqaspa ripushan.
El que me hace llorar / Waqachiqniyqa
de aquí llorando se está yendo. / kaymanta waqaspa ripushan.
Dónde estará, / Maypichá kanqa,
él estará llorando, / payqa waqanqayá,
mis cariños recordando. / munakuyniyta yuyarispa.
Dónde estará, / Maypichá kanqa,
él estará llorando, / payqa waqanqayá,
mis cariños recordando. / munakuyniyta yuyarispa.

Él recordando / Payqa yuyaspa
para siempre, en toda su vida. / wiñaypaq tukuy kawsayninpi.
Él recordando / Payqa yuyaspa
para siempre, en toda su vida. / wiñaypaq tukuy kawsayninpi.

Aquí yo bailaré / Kaypi tususaq
en la playa cantaré / playapi takisaq
de él ya no me acordaré / paymanta manaña yuyasaq
bailando, yo así olvidaré / tususpa noqa chaymanta qonqasaq
así ya feliz seré. / chayhina kusisqayá kasaq.

Él recordando / Payqa yuyaspa
para siempre, en toda su vida. / wiñaypaq tukuy kawsayninpi.
Él recordando / Payqa yuyaspa
para siempre, en toda su vida. / wiñaypaq tukuy kawsayninpi.

Dónde estará / Maypichá kanqa
él estará llorando / payqa waqanqayá
recordando mi cariño / munakuyniyta yuyarispa.
Dónde estará / Maypichá kanqa
él estará llorando / payqa waqanqayá
recordando mi cariño. / munakuyniyta yuyarispa.


Yeyé Sipascha (La Chica Yeyé – Olé)



Te amo mucho, ye ye / Anchata khuyakuyki, ye, ye
tú no escuchas, ye, ye, ye, ye / mana uyariq kanki, ye, ye, ye, ye
pero después hacia mí / ichaqa qhepa timpupi noqaman
tú volveveveveveverás. / qan kutiramumumunki.
Siempre estás dudando, ye, ye / Iskayyashankipuni ye, ye
siempre estás indecisa, ye, ye / thukillashankipuni ye, ye
quieres mi corazón, ¿sí o no? / sonqoyta munankichu icha manachu?
Estoy cansado… / Sayk’usqa kashani…

Una señorita yeyé, a esa señorita busca / Huk yeyé sipascha, chay sipasta mask’ay
una señorita que baile bien / allin tusuq sipas
que también hable inglés / inglés rimaqmipas
es despeinada esa señorita, tiene ropa de colores / t’ampa uma chay sipas warmi, color color p’achayoqmi
una señorita yeyé, una señorita yeyé / huk yeyé sipascha, huk yeyé sipascha
que sepa tanto como yo. / allin yachaq noqa hinayá.

Te amo mucho ye, ye/ Anchata khuyakuyki, ye, ye
tú no escuchas, ye, ye, ye, ye / mana uyariq kanki, ye, ye, ye, ye
pero después hacia mí… / ichaqa qhepa timpupi noqaman…
pero después hacia mí… / ichaqa qhepa timpupi noqaman…
Una señorita yeyé, señorita yeyé / Huk yeyé sipascha, sipascha yeyé
Una señorita yeyé/ Huk yeyé sipascha yeyé
Una señorita yeyé, señorita yeyé / Huk yeyé sipascha, sipascha yeyé
Una señorita yeyé. / Huk yeyé sipascha yeyé.

Te amo mucho, ye ye / Anchata khuyakuyki, ye, ye
tú no escuchas, ye, ye, ye, ye / mana uyariq kanki, ye, ye, ye, ye
pero después hacia mí / ichaqa qhepa timpupi noqaman
tú volveveveveveverás. / qan kutiramumumunki.
Siempre estás dudando, ye, ye / Iskayyashankipuni ye, ye
siempre estás indecisa, ye, ye / thukillashankipuni ye, ye
quieres mi corazón, ¿sí o no? / sonqoyta munankichu icha manachu?
estoy cansado… / sayk’usqa kashani…

Una señorita yeyé, a esa señorita busca / Huk yeyé sipascha, chay sipasta mask’ay
una señorita que baile bien / allin tusuq sipas
que también hable inglés / inglés rimaqmipas
es despeinada esa señorita, tiene ropa de colores / t’ampa uma chay sipas warmi, color color p’achayoqmi
una señorita yeyé, una señorita yeyé / huk yeyé sipascha, huk yeyé sipascha
que sepa tanto como yo / allin yachaq noooqa hinayá

Te amo mucho ye, ye/ Anchata khuyakuyki, ye, ye
tú no escuchas, ye, ye, ye, ye / mana uyariq kanki, ye, ye, ye, ye
pero después hacia mí… / ichaqa qhepa timpupi noqaman…
pero después hacia mí… / ichaqa qhepa timpupi noqaman…
una señorita yeyé, señorita yeyé / huk yeyé sipascha, sipascha yeyé
una señorita yeyé/ huk yeyé sipascha yeyé
una señorita yeyé, señorita yeyé / huk yeyé sipascha, sipascha yeyé
una señorita yeyé / huk yeyé sipascha yeyé


Phalay, phalay (Vuela, vuela – Magneto)



Si tú estás sufriendo total, / Sichus qan total llakishanki,
si estás solo / sichus sapallan qan kashanki
Entonces vuela, sal de tu cabeza. /chayqa phalay, umaykimanta lloqsiy.
Si no estás contento / Sichus mana kusisqa kanki
eres una persona alada / runa raphrayoq qan kapunki
entonces vuela, sal de tu cabeza. / chayqa phalay, umaykimanta lloqsiy.

Volando encontrarás una buena vida /Phalaspa tarinki allin kawsayta
Ya ese es tu deseo. / Ñan chayqa munayllayki.

Vuela, vuela / Phalay, Phalay
Volando estarás bien / Phalaspa allinmi kanki.
Vuela, vuela / Phalay, Phalay
Así estarás contento / Kayhina kusisqa kanki
Vuela, vuela / Phalay, phalay
Todo será fácil / Tukuyqa facilmi kanqa
Vuela, vuela /Phalay, phalay
De eso despierta. / chaymanta rich’rariy

Si quieres llorar / Sichus waqayta munanki
¿Por qué eres así? / Imarayku chayhina kanki?
Entonces vuela, sal de tu cabeza. / Chayqa phalay, umaykimanta lloqsiy.

Si hasta esas estrellas / Sichus chay qoyllurkunakama
tú siempre quieres ir / qanqa riyta munankipuni
entonces vuela, sal de tu cabeza. / chayqa phalay, umaykimanta lloqsiy.
Volando encontrarás una buena vida /Phalaspa tarinki allin kawsayta
ya ese es tu deseo. / ñan chayqa munayllayki

Vuela, vuela / Phalay, Phalay
Volando estarás bien / Phalaspa allinmi kanki.
Vuela, vuela / Phalay, Phalay
Así estarás contento / Kayhina kusisqa kanki
Vuela, vuela / Phalay, phalay
Todo será fácil / Tukuyqa facilmi kanqa
Vuela, vuela /Phalay, phalay
De eso despierta. / chaymanta rich’rariy

Volando encontrarás una vida buena /Phalaspa tarinki allin kawsayta
ya ese es tu deseo. / ñan chayqa munayllayki

Vuela, vuela / Phalay, Phalay
Volando estarás bien / Phalaspa allinmi kanki.
Vuela, vuela / Phalay, Phalay
Así estarás contento / Kayhina kusisqa kanki
Vuela, vuela / Phalay, phalay
Todo será fácil / Tukuyqa facilmi kanqa
Vuela, vuela /Phalay, phalay
De eso despierta. / chaymanta rich’rariy

Vuela, vuela / Phalay, Phalay
Volando estarás bien / Phalaspa allinmi kanki.
Vuela, vuela / Phalay, Phalay
Así estarás contento / Kayhina kusisqa kanki
Vuela, vuela / Phalay, phalay

Meneitoqa (El meneíto – Natusha)




Un, dos, tres, cuatro / Huk, iskay, kimsa, tawa
Oigan, chicos / Yaw, maqtachay
Aquí es siempre dulcecito nomás / Misk’illaña kaypi kashanipuni
Ajá / Ajá

Oye, tú / Yaw, qan
Con tu enamorado / Yanachaykiwan
ven todos bailaremos / hamuy takikusun
Dando vueltas y vueltas bailaremos. / Muyu muyuspa tusukusunchis.

Levanta tu mano / Makiykita hoqariy
también tu pie / chakichaykitapas.
Esta linda señorita / Kay sumaq sipas
para ti quiere cantar. / qanpaq takiyta munan

Bailando para atrás / qhepaman tususpa
ahora para adelante / kunan ñawpaqman
baila bien / allinta tusuy
no te vayas. / ama pasapunkichu.

Todos los chicos y chicas, grandes y pequeños / Lliw huch’uy hatun waynasipaskuna
No se asusten y dando vueltas / Ama manchankichu muyuspari
mueve tu poto. / sikiykita kuyurichiy.
Ven, alégrate. / Hamuy, kusikuy.
Este muy lindo canto / Kay ancha sumaq takiqa
se llama Meneíto / Meneitoqa sutinmi
con todo, todo mi corazón. / tukuy tukuy sonqochaywan.

El Meneíto / Meneitoqa
El Meneito (x3) / Meneitoqa (x3)
Aquí / kaypi
Aquí (x3) / kaypi (x3)

Con tu mano / Makichaykiwan
aplaude, aplaude. / t’aqlla t’aqllaykuy.
Con tus pies / Chakichaykiwan
baila, baila. /tusuykuy tusuy.

El Meneito oíste, sí / Meneitota uyariranki, arí
te gustó. / gustarankin.
Ahí / Kaypi
Ahí (x3) / Kaypi (x3)
El meneíto / Meneitoqa
El meneito (x3) Meneitoqa (x3)
Ahí / Kaypi
Ahí / Kaypi

Con este Meneíto juntos todos nosotros bailemos / Kay Meneitowan kuska noqanchis tusunchis
Este Meneíto / Kay Meneitoqa
siempre es lindo. / sumaqpunin.
Con todas mis hermanas / Tukuy ñuñuykunawan
también con mis hermanos / turaykunawanpas
y también con mis amigos, todos bailemos/ amigoykunawanpas lliw tusunsun
Este Meneíto ha sido siempre bueno. / Kay Meneito allinmipuniyá kasqa.

Aquí / Kaypi
El Meneíto / Meneitoqa
Demasiado lindo / Nishu sumaqmi
Demasiado dulcecito / nishu misk’ichan
Demasiado sabroso. / nishu sabroso

Entonces, con tu enamorado / Chayqa, yanachaykiwan
aquí nos alegraremos / kaypi kusikusun
bailando, cantando / tususpa takispa
está bien, está bien / allinmi, allinmi
y tú, contento / qanrí, kusisqa
ya estarás siempre. / ña kapunkipuniña.

Aquí, aquí / Kaypi, kaypi
El Meneíto (x6) / Meneitoqa (x6)
Aquí (x6) / Kaypi (x6)
El Meneíto / Meneitoqa
El Meneíto / Meneitoqa
Demasiado lindo / Nishu sumaqmi
demasiado dulcecito. / nishu misk’ichan.

Entonces, con tu enamorado / Chayqa, yanachaykiwan
aquí nos alegraremos / kaypi kusikusun
bailando, cantando / tususpa takispa
está bien, está bien / allinmi, allinmi
y tú, contento / qanrí, kusisqa
ya estarás siempre. / ña kapunkipuniña

El Meneíto / Meneitoqa
aquí, aquí / kaypi, kaypi

Todos nosotros / Lliw noqanchis
bailemos con el Meneíto / tusuykusun Meneitowan
Everybody go to dance to Meneíto / Everybody goes to dance to Meneito
Everybody go to dance to Meneíto / Everybody goes to dance to Meneito
Todos nosotros / Lliw noqanchis
bailemos con el Meneíto / tusuykusun meneitowan

Ahí (x6) / Kaypi (x6)
Look / Qhaway

Levanta tu mano / Makiykita hoqariy
Mueve tu poto / Sikiykita kuyurichiy
está bien, está bien / allinmi, allinmi
esta cancioncita, qué linda es / kay takicha ima sumaqmi
Ven, bailemos / hamuy, tususun
Todos nosotros nos alegraremos / Lliw noqanchis kusikusun
Aquí / kaypi
Aquí, aquí / Kaypi, kaypi
el Meneíto / Meneitoqa
demasiado lindo / nishu sumaqmi
demasiado dulcecito /nishu misk’icha

Levanta tu mano / Makiykita hoqariy
también tu pie / chakichaykitapas
Uy! Qué lindo / Uy! Ima sumaqmi
estoy contenta / kusisqa kashani
Qué dulcecito, uy, sí, sí / Ima misk’ichalla, uy, arí, arí
Estoy bien, cómo estás tú? / Allinmi kashani, Imayna qanrí?
Kaypi, kaypi / Kaypi, kaypi
el Meneíto / Meneitoqa
Entonces bailemos, bailemos, muy felices seremos / Chayqa tususun, tususun, ancha kusisqa kasun
Entonces bailemos, bailemos esta canción Meneíto / Chayqa tususun, tususun Meneitota takicha
Entonces bailemos, bailemos, muy felices seremos / Chayqa tususun, tususun, ancha kusisqa kasun
Entonces bailemos, bailemos esta canción Meneíto / Chayqa tususun, tususun Meneitota takicha
El Meneíto, el Meneíto, aquí, aquí. / Meneitoqa, Meneitoqa, kaypi, kaypi
Entonces bailemos, bailemos esta canción Meneíto / Chayqa tususun, tususun Meneitota takicha

Hamuy, yanay noqawan (Baby, one more time – Britney Spears)




Oye, mi amor, mi amor / Yaw yanay, yanay
Oye, mi amor, mi amor / Yaw yanay, yanay
Oye, mi amor, mi amor / Yaw yanay, yanay

¿Por qué tu aquí… / Imamanta qan kaypi…
…ya no estás? / …manaña kashanki?
Oye, mi amor, mi amor /Yaw yanay, yanay
Conmigo mejor… / Noqawan aswan allin…
…hubieras estado, ¡sí! / …qan kawaq karqan, arí!
Dime qué haré / Niway imatan ruwasaq
Dime, amor mío / Niway, yanay
Si ahora todavía me quieres… / sichus kunanmi munawankiraq…

Todavía tengo una vida solitaria / Sapan kawsaq kashaniraq
Te has ido con mi corazón / Sonqoywan qan pasaranki
¿Y ahora qué haré? / Kunanrí imata noqa ruwasaq?
¿Dónde estás? / Maypi kanki?
¡Ven, amor mío, conmigo! / Hamuy, yanay, noqawan!

Oye, mi amor, mi amor / Yaw, yanay, yanay
estoy viviendo por ti / qanrayku kawsashani
te amo demasiado / anchata khuyakuyki
Oye, mi amor, mi amor / Yaw, yanay, yanay
No puedo… / Imatapas ruwayta…
…hacer nada. / …mana atinichu.
Dime, ¿qué hare? / Niway imatan ruwasaq
Dime, amor mío / Niway, yanay
Si ahora todavía me quieres… / sichus kunanmi munawankiraq…

Todavía tengo una vida solitaria / Sapan kawsaq kashaniraq
Te has ido con mi corazón / Sonqoywan qan pasaranki
¿Y ahora qué haré? / Kunanrí imata noqa ruwasaq?
¿Dónde estás? / Maypi kanki?
¡Ven, amor mío, conmigo! / Hamuy, yanay, noqawan!

Oye, mi amor, mi amor / Yaw, yanay, yanay
Oye, mi amor, mi amor / Yaw, yanay, yanay
Oye, mi amor, mi amor / Yaw, yanay, yanay
Oye, mi amor, mi amor / Yaw, yanay, yanay
Estoy viviendo por ti / Qanrayku kawsashani
Oye, mi lindo amor / Yaw, sumaq yanay
Estoy sufriendo mucho / Anchata llakishani
Con mi corazón ya te fuiste/ Sonqoywan qan pasarankiña
¿qué haré? / imata ruwasaq?
Estoy sola / Sapan kawsaq kashani
¿dónde estás? / maypi kashanki?
Todavía te quiero / Munakuykiraq!
¡Ven, amor mío, conmigo!/ Hamuy, yanay, noqawan!


Todavía tengo una vida solitaria / Sapan kawsaq kashaniraq
Te has ido con mi corazón / Sonqoywan qan pasaranki
¿Y ahora qué haré? / Kunanrí imata noqa ruwasaq?
¿Dónde estás? / Maypi kanki?
¡Ven, amor mío, conmigo! / Hamuy, yanay, noqawan!

Ya te has ido con mi corazón / Sonqoywan qan pasarankiña
¿Qué haré? / imata ruwasaq?
Estoy sola / Sapan kawsaq kashani
¿Dónde estás? / maypi kashanki?
¡Todavía te quiero! / Munakuykiraq!
¡Ven, amor mío, conmigo! / Hamuy, yanay, noqawan!

Ananaw (Boys, boys, boys – Sabrina)



¡Qué lindo! / A-na-naw
¡Qué lindo! / A-na-naw
¡Qué lindo! /A-na-naw
¡Qué lindo! / A-na-naw

Está anocheciendo / Tutayashan
¿Dónde está él? / Maypi pay?
Que venga aquí. / Hamuchun, kayman.
Ese hombre / Chay qhari
Él es hermoso / Pay sumaqmi
Que venga aquí. / Hamuchun, kayman.

Todos nosotros, querámonos / Lliw noqanchis, munakusun
estaremos contentos. / kusisqa kasun.
Todos nosotros, querámonos, / Lliw noqanchis, munakusun
hermoso hombre, ¡quiéreme! / sumaq qhari, munallaway!

¡Qué lindo! / A-na-naw
Quiero tu cuerpo / Cuerpoykita munani
¡Qué lindo! / A-na-naw
Lindos jóvenes / Sumaq waynakuna

¡Qué lindo! /A-na-naw
Quiero tu corazón /Sonqoykita munani
Boys, boys, boys /A-na-naw
Lindos hombres / Sumaq qharikuna

Que se quede / Qepachun
Que me bese / Much’achun
Estoy tan contenta / Ancha kusishani
Que venga / Hamuchun
Que me acaricie / Luluwachun
En mi cama. / Puñunaypi.

Todos nosotros, querámonos / Lliw noqanchis, munakusun
estaremos contentos. / kusisqa kasun.
Todos nosotros, querámonos, / Lliw noqanchis, munakusun
hermoso hombre, ¡quiéreme! / sumaq qhari, munallaway!

¡Qué lindo! / A-na-naw
Quiero tu cuerpo / Cuerpoykita munani
¡Qué lindo! / A-na-naw
Lindos jóvenes / Sumaq waynakuna

¡Qué lindo! /A-na-naw
Quiero tu corazón /Sonqoykita munani
Boys, boys, boys /A-na-naw
Lindos hombres / Sumaq qharikuna

Lindos esos jóvenes y jovencitas / Sumaq chay waynasipaskuna
Jóvenes y jovencitas aquí, en esta playa / Waynasipaskuna kaypi kay playapi
aquí, allí, yo, contigo / kaypi, chaypi, noqa, qanwan
Todos nosotros nos alegraremos / Lliw noqanchis kusikusun
Ven aquí / Kaypi hamuy
La playa es muy linda / Playaqa ancha sumaqmi
Ven aquí / Kaypi hamuy
Aquí, juntos, en el mar nadaremos. / kaypi, kuska marpi wayt’asunchis.

Todos nosotros, querámonos / Lliw noqanchis, munakusun
estaremos contentos. / kusisqa kasun.
Todos nosotros, querámonos, / Lliw noqanchis, munakusun
hermoso hombre, ¡quiéreme! / sumaq qhari, munallaway!

¡Qué lindo! / A-na-naw
amor en el verano, amor en el verano / veranopi khuyay, veranopi khuyay
¡Qué lindo! / A-na-naw
amor en el verano, amor en el verano / veranopi khuyay, veranopi khuyay
¡Qué lindo! / A-na-naw
amor en el verano, amor en el verano / veranopi khuyay, veranopi khuyay
¡Qué lindo! / A-na-naw
amor en el verano, amor en el verano / veranopi khuyay, veranopi khuyay

Todos nosotros, querámonos / Lliw noqanchis, munakusun
estaremos contentos. / kusisqa kasun.
Todos nosotros, querámonos, / Lliw noqanchis, munakusun
hermoso hombre, ¡quiéreme! / sumaq qhari, munallaway!

¡Qué lindo! / A-na-naw
Quiero tu cuerpo / Cuerpoykita munani
¡Qué lindo! / A-na-naw
Lindos jóvenes / Sumaq waynakuna

¡Qué lindo! /A-na-naw
Quiero tu corazón /Sonqoykita munani
Boys, boys, boys /A-na-naw
Lindos hombres / Sumaq qharikuna

Ripuy (Beat it – Michael Jackson)



Aquí en nuestro pueblo estamos molestos / Kaypi llaqtaykupi phiñasqa kayku
No queremos verte / Qanta mana qhaywayta munashaykuchu
Entonces, no vengas, escucha bien: / Chayqa ama hamuychu, allinta uyariy:
Sólo vete, sólo vete / Ripullay, ripullay

Escápate, de aquí vete / Seqaykuyyá, kaymanta pasaykuyyá
Eres un ladrón, ¿ahora qué harás? / Suwaq kanki, kunan imata ruwanki?
No tienes fuerzas, eres un hombre malo / Mana kallpayoq kanki, millay runa kanki
Sólo vete, de aquí sólo vete. / ripuyllay, kaymanta ripullay.

Sólo vete, vete, vete, vete… / Ripullay, Ripuy, Ripuy, Ripuy…
mala persona. / …mana allin runachu.
Has sido malo, me he molestado / Millay kasqanki, phiñasqanim
¿Quieres pelear? / Takanakuyta munankichu?
Sólo vete, vete. / Ripullay, ripuy
Sólo vete, vete / Ripullay, ripuy
Sólo vete, vete / Ripullay, ripuy
Sólo vete, vete / Ripullay, ripuy

Si te quedas, entonces te golpearé / Sichus qepanki chayqa takasayki
Por eso, de aquí vete ya. / Chayrayku kaymanta ña pasapuyña.
No tienes fuerzas, eres un hombre malo / Mana kallpayoq kanki, millay runa kankí
Sólo vete, de aquí sólo vete. / Ripullay, ripullay.

Eres un intruso en nuestro pueblo / Huk mich’upakuq kanki llaqtaykupi
¿Por qué robaste de aquí? / Imarayku kaymanta suwaq kasqanki?
Feo, ratero / Millayqa, suwaqqa
Eres un traidor / Sirpa runa kanki
Sólo vete, de aquí solo vete. / Ripullay, kaymanta ripullay.

Sólo vete, vete, vete, vete… / Ripullay, Ripuy, Ripuy, Ripuy…
mala persona. / …mana allin runachu.
Has sido malo, me he molestado / Millay kasqanki, phiñasqanim
¿Quieres pelear? / Takanakuyta munankichu?

Sólo vete, vete, vete, vete… / Ripullay, Ripuy, Ripuy, Ripuy…
mala persona. / …mana allin runachu.
Has sido malo, me he molestado / Millay kasqanki, phiñasqanim
¿Quieres pelear? / Takanakuyta munankichu?

Sólo vete, vete, vete, vete… / Ripullay, Ripuy, Ripuy, Ripuy…
mala persona. / …mana allin runachu.
Has sido malo, me he molestado / Millay kasqanki, phiñasqanim
¿Quieres pelear? / Takanakuyta munankichu?

Sólo vete, vete, vete, vete… / Ripullay, Ripuy, Ripuy, Ripuy…
mala persona. / …mana allin runachu.
Has sido malo, me he molestado / Millay kasqanki, phiñasqanim
¿Quieres pelear? / Takanakuyta munankichu?

Sólo vete, vete, vete, vete… / Ripullay, Ripuy, Ripuy, Ripuy…
mala persona. / …mana allin runachu.
Has sido malo, me he molestado / Millay kasqanki, phiñasqanim
¿Quieres pelear? / Takanakuyta munankichu?

Sólo vete, vete, vete, vete… / Ripullay, Ripuy, Ripuy, Ripuy…
mala persona. / …mana allin runachu.
Has sido malo, me he molestado / Millay kasqanki, phiñasqanim
¿Quieres pelear? / Takanakuyta munankichu?
Sólo vete, vete /Ripullay, ripuy
Vete, vete, vete / Ripuy, ripuy, ripuy

martes, 14 de junio de 2011

----MADE IN TAIWAN EN CUSCO!!! QUECHUA POPVIDEOART!

Vamos todos a la presentación del libro y de los videoartes!!! yeeee!!!!


PROYECTO 3399
MADE IN TAIWAN Presentación del Catálogo Made in Taiwan Proyección de la selección oficial de Videoarte MADE IN TAIWAN de Proyecto 3399


Con una innovadora propuesta para reflexionar sobre la identidad, en una ciudad tan compleja como el Cusco, el Colectivo de Arte Proyecto 3399 –que reúne a 10 artistas multidisciplinarios vinculados a nuestra ciudad­­– invita a la presentación del catálogo-libro “Made in Taiwan” editado con motivo de la presentación de la Video Instalación del mismo nombre, inaugurada el pasado mes de Abril en el Centro Cultural de Bellas Artes de Lima, la muestra reúne canciones de la cultura pop internacional traducidas al quechua, acompañadas de intensas piezas de videoarte que pretenden remecer los preconceptos que envuelven a nuestra ciudad, uno de los principales destinos turísticos de Latinoamérica.



Estas canciones, como El Meneíto de Natusha, Baby one more time de Britney Spears o Beat it de Michael Jackson, han sido escogidas por el sentimiento nostálgico que despiertan en los miembros del colectivo, pues han estado presentes en una infancia transcultural llena de influencias extranjeras pero también con una fuerte relación con la cultura andina. La presentación de este documento estará a cargo de Jorge Villacorta, reconocido Crítico y Curador de Arte, el Artista Plástico Víctor Zúñiga y la Antropóloga Karina Pacheco, además se proyectará la selección oficial de videoarte de Proyecto 3399, con los mejores videos de la muestra presentada en Lima, así como los trailers y videos de registro del proceso creativo del colectivo.

En 2010 Proyecto 3399 visitó las ciudades de Arequipa y Trujillo con una muestra colectiva llamada 3399 msnm ThinkTank, en alusión a la altitud en la que se encuentra el ombligo del mundo, de la cuál además deriva el nombre.

El acto tendrá lugar en el Auditorio del Convento de Santo Domingo, Qorikancha, Plazoleta de Santo Domingo, el viernes 17 de Junio de 2011 a las 7:00 p.m. El ingreso es libre.

Agradecemos vuestra difusión y esperamos contar con su presencia.
Proyecto 3399 Plataforma de investigación y debate sobre arte contemporáneo

lunes, 16 de mayo de 2011

----VIDEOART EN QUECHUA!!! AHORA SÍ, EN CUSCO, QUÉ SABROSO!




El Colectivo de arte cusqueño Proyecto 3399 presenta una selección de ocho (8) piezas de Videoarte, inspiradas en la ciudad y acompañadas de canciones pop de los años 80's y 90's traducidas al quechua.

¿Cuándo?: Este viernes 20 de mayo
¿Dónde?: En el auditorio de la Universidad Andina del Cusco (Urb. Larapa, San Jerónimo)
¿A qué hora?: 11:00 a.m.
¿Por qué?: Porque Proyecto 3399 merece llegar a las estrellas.

VAMOS TODOS!!!!

Y aquí el evento en Facebook! yes!

martes, 29 de marzo de 2011

----MADE IN TAIWAN, QOSQOMANTA KHUYAYWAN!


Yeaaaaaaaaaah!
Estamos a pocos días de inaugurar la video-instalación colectiva Made in Taiwan del colectivo de arte del Cusco Proyecto 3399 en Lima!

Todos el 31 de marzo a las 6:30 p.m. en el Centro Cultural de Bellas Artes de Lima (Jr. Huallaga402-426)

11 artistas cusqueños presentando videoartes acompañados de canciones pop traducidas al quechua!

Conoce más de esta propuesta:

Con una innovadora propuesta para reflexionar sobre la identidad, en una ciudad tan compleja como el Cusco, se presenta en Lima el colectivo de arte Proyecto 3399 (que reúne a 11 artistas de la ciudad imperial) con una videoinstalación llamada Made in Taiwan que nos muestra canciones de la cultura pop internacional traducidas al quechua, acompañadas de intensos videoartes que pretenden remecer los preconceptos que envuelven a su ciudad que es uno de los principales destinos turísticos de Latinoamérica.

Estas canciones, como el Meneíto de Natusha o Beat it de Michael Jackson, han sido escogidas por el sentimiento nostálgico que despiertan en los miembros de Proyecto 3399, pues han estado presentes en una infancia transcultural llena de influencias extranjeras pero también con una fuerte relación con la cultura andina. Los videos podrán ser apreciados dentro de dos cámaras (que juegan con los concepto andinos del Hanan y el Urin) de plástico azul, material que hace referencia al comercio informal tan presente en el Cusco de los 90’s y a las emergencias que atravesó la ciudad a inicios del año pasado por las intensas lluvias.

No es la primera vez que este colectivo sale del Cusco, el 2010 visitaron Arequipa y Trujillo con una muestra colectiva llamada 3399 msnm Think Tank, en alusión a la altitud en la que se encuentra el ombligo del mundo.

Esta exposición puede ser visitada en el Centro Cultural de Bellas Artes de Lima, del 31 de marzo al 29 de abril de 2011

Trailer general:


Trailer con Beat it de Michael Jackson, versión quechua "Ripullay"


2do Trailer MADE IN TAIWAN (Quechua Pop Videoart) from Proyecto 3399 on Vimeo.